Prix Pictet : Binyılın Odağı ‘Güç’  İstanbul Modern’ de 

*Sağ:Daniel BeltráPetrol Sızıntısı #1: Yakılan petrol birikintisinden çıkan duman yükseliyor. Meksika Körfezi’nde yüzeydeki petrolü arındırmak için 411 kontrollü yakma operasyonu yapıldı17 Haziran 2010Meksika Körfezi, ABD

*Sol:Guy TillimBir geleneksel dansçı ve kalabalık, havalimanından mitinge yürüyen Jean-Pierre Bemba’yı selamlıyorTemmuz 2006Kinshasa, Demokratik Kongo Cumhuriyeti

İçinde bulunduğumuz zamanın toplumsal ve çevresel sorunlarına dair kolektif bir çaba, yaşadığımız bin yılın tanığı fotoğraflar… Cenevre Merkezli özel banka Pictet & Cie tarafından 2008 yılında başlatılan Prix Pictet, fotoğrafın gücüyle geniş ve paradoksal bir tema yaratarak, odağını 4. Yılında ‘Güç’ konusuna çeviriyor. 

Günümüzün en önemli fotoğraf ödüllerinden Prix Pictet, hayranlık uyandıran ama aynı zamanda rahatsız eden görüntülere sahip, geniş bir tema olan ‘Güç’ile dünyayı dolaşıyor. Prix Pictet’ in kazanan ismi, finale kalan 10 ülkeden katılan 12 sanatçının içinde bulunduğumuz zamanın toplumsal ve çevresel sorunlarına dair kolektif bir bilinç yaratan çalışmalarının bir araya geldiği Londra’ daki Saatchi Gallery’ nin sergi açılışında 9 Ekim 2012’ de açıklanmıştı. Prix Pictet: Güç sergisi şimdilerde Macaristan’ın başkenti Budapeşte ve Hollanda’ nın başkenti Amsterdam’ da yer alan Hungarian House of Photography ve Huis Marseille Museum for Photography ile eş zamanlı olarak İstanbul Modern Fotoğraf Galerisi’ nde de 28 Nisan’ a kadar görülebilir.

Özel bir banka olan Pictet & Cie tarafından 2008 yılında başlatılan Prix Pictet, sırasıyla “Water”, “Earth” ve “Growth” temalarından sonra, dördüncü yılında hayli ses getiren “Power” teması ile binyılın çevresel ve toplumsal sorunlarına dikkat çekmeyi başarmış dünyanın önde gelen fotoğraf ödülleri arasında yer alıyor. Sergi fotoğrafın gücü ile insan ve doğa arasındaki hayatta kalma mücadelesi, sebep olduğumuz hasar karşısındaki çaresizliğimiz, toplumsal güç çatışmaları, işgal ve isyanlarla bugün içinde bulunduğumuz dünyadaki iktidarın ikilemlerini anlatıyor. Hayranlık uyandırırken aynı zamanda da rahatsız edici görüntülere sahip sergi, İstanbul Modern seyircisini tedirginlik verici güç olgusu etrafında, yakın geçmişte yaşadığımız ve halen yaşamakta olduğumuz çarpıcı gerçekleri cesurca düşünmeye davet ediyor. Umudun ve yenilenmenin aracını büyük şirket ve kuruluşların sürdürülebilirlik konusundaki destekleyici yaklaşımlarında aramak her ne kadar ironik olsa da, Pictet & Cie, dördüncü yılında İsveç Merkezli yardım örgütü Medair’ ı destekliyor ve Pictet & Cie, destek ödülünü adaylardan Simon Norfolk’ un çalışmalarına layık görerek Medair bölgesinde çalışan Afgan ve uluslararası çalışanların da desteğiyle dünyanın dikkatini Bamyan eyaletine çekmeyi hedefliyor.

İnsanının çok temel bir ikilemini ele alan dördüncü Prix Pictet’ yi çatışmaları, dünyadaki olayları yada toplumsal meseleleri ele alan büyük boyutlu renkli çalışmaları ile tanınan Luc Delahay kazandı. Prix Pictet’ in iki ödülü bulunuyor: biri 100.000 İsveç Frangı para ödülü, diğeri ise aday fotoğrafçılardan birinin Banka’ nın sürdürülebilirlik projesi yürüttüğü bir bölgeyi fotoğraflamak üzere davet edildiği Destek Ödülü. 100.000 İsveç Frangı para ödülüne layık görülen Luc Delahay, 1985 yılında Sipa Press fotoğraf ajansına katılmış, savaş muhaberliğine odaklanmış ve 1994 – 2004 yılları arasında Magnum ajansına üye olmuş bir fotoğrafçı. Aynı zamanda çalışmaları dünyanın dört bir yanında sergilenen sanatçının, yayınlanmış birçok kitabı da bulunmakta. Delahay’ ın kazandığı ödüller arasında, Prix Pictet fotoğraf ödülü dışında Deutsche Börse Fotoğraf Ödülü (2005) ve Robert Capa Altın madalyası (2002, 1992 ) ödülleri de yer alır. 1962, Fransa doğumlu sanatçı, fotoğraf sanatına olan ilgisini ‘ Genellikle insan ilişkilerinin görünür, çok, faal ve problemli olduğu bir mesafede kalıyorum. Anlatıyla ve fotoğrafın gerçeklik üzerindeki fenomenolojik etkisiyle ilgileniyorum.’ cümlesi ile tanımlıyor. Maruz kalınan ve ona tepki verenlerin gerçeklikleri Delahay’ in objektifinden İstanbul Modern Fotoğraf Galerisi’ nde tüm çıplaklığıyla  görülebilir.

İspatın varlığını zayıfı sindiren güç kelimesi tanımlıyor; şehir banliyölerindeki varolma savaşlarını, Meksika’daki BP petrol sızıntısı karşısındaki çaresizliğimizi ve insana özgü birçok ikilemi bellediğimize kazımaya hazır Prix Pictet: Güç sergisinin bir diğer güçlü ismi de Joel Sternfeld. Kanada’ lı sanatçının objektifinden 2005 yılının Kasım ayında düzenlenen Birleşmiş Milletler Iklim Değişikliği Konferansına katılan Gana Ormancılık Komisyonu Kurumsal Müdürü Robert Kofi Bamfo’ nun yüzünde görülen endişe ve çaresizliklik ile, Sternfeld dolaysız bir biçimde bir otoritenin global şirketlerin çevreye verdiği zararın karşısında kifayetsiz kalışının portresini gösteriyor bizlere. Bugün içinde bulunduğumuz dönem, insanla dünyanın temel ilişkisinin değişime uğradığı bir zaman aralığına düşüyor. Sternfeld ise bu değişimi, Değiştiğinde isimli bir metin yaratarak gelmesi umut edilen bir dönüm noktası için tüm dünyadan olumlu tepkileri topluyor.

Yabancılaşmış Bölge olarak çağırılan 30 kilometre yarıçapındaki alana objektifini çeviren Azerbeycan uyruklu Rena Effendi ise 4. Düzenlenen Prix Pictet fotoğraf yarışmasının bir diğer güçlü ismi.  Nükleer faciasının uzun vadeli etkilerinin hala görüldüğü Ukranya Çernobil’ e ve Yabancılaşmış Bölge’ de yaşayan çoğu yaşlı kadın olan 200’ den fazla insana objektifini çeviren Effendi, insan gücünün yıkım karşısındaki direnişini ve bu güçle beraber gelen ısrarı gözler önüne seriyor. SSCB’ de büyüyen Rena Effendi, 2001 yılında fotoğraf çekmeye başlamış ve ardından gelen başarılı çalışmaları ile 2002 – 2008 yılları arasında gerçekleştirdiği Pipe Dreams: A Chronicle of Lives Along the Pipline projesi ile Getty Images Editoryal Fotoğraf bursu da dahil bir çok ödüle imza atmış. Sanatçının çalışmaları arasında İran ve Türkiye’ yi de ele alan çeşitli fotoğraflar Effendi’ nin portfolyosunda görülebilir.

Yolu İstanbul Modern’ e düşen sanatseverleri en çok etkileyen bir diğer çalışma ise Daniel Beltra‘nın Meksika’daki hepimizin, oturduğu yerden seyirci kalarak hayretler içinde izlediği petrol sızıntısını anlattığı fotoğrafı Petrol Sızıntısı #9. Beltra, Meksika Körfezi’ nde yaşanan sızıntı sırasında Louisiana kıyısından çıkıp, yaşanan çevre felaketini 900 metre yükseklikten fotoğraflıyor ve bu vesile ile toplumun petrole olan bağımlılığını utandıran Petrol Sızıntısı #9 adlı fotoğrafı gözler önüne seriyor. Daniel Beltra’ nın objektifinden çıkan bu gerçek bize sadece petrole olan bağlılığımızdan bahsetmiyor; aynı zamanda bizi felaketten etkilenen yaklaşık 1000 kilometrelik sahil şeridinden ve halen devam eden temizleyici maddenin etkilerinden bir şekilde haberdar ediyor.

Pirx Pictet: Güç sergisine tanıklık eden her kişi, sergiyi gezdikten sonra bir olgunun karşısında güçsüz kılınan insan gözüne bürünüyor ister istemez. Provokatif olduğu kadar değişik bakış açılarını da barındıran serginin diğer sanatçıları arasında; Robert Adams, Mohamed Bourouissa, Philippe Chancel, Edmund Clark, Carl De Keyzer, Jacqueline Hassink, An-My Lê, Joel Sternfeld ve Guy Tillim yer alıyor. İnsanlığın yakın tarihine dürüstçe bakan ve gücün yarattığı yıkımların gerçekliğine ışık tutan sergi, insanın dünya üzerindeki sürdürülebilir olan ya da olmayan yönleriyle yansıttığı endişe ile bugün yaşadığımız dönem insanın farkındalığını arttırmayı hedefliyor. Geri döneceğimiz bir noktayı çoktan geçmeden, 28 Nisan’ a kadar İstanbul Modern Fotoğraf Galerisi’ nde görülebilen Prix Pictet: Güç sergisine siz de bir göz atın, bakın bakalım, hala bir umut var mı? 

* İstanbul Modern web sitesi

‘Sabır (Sebald’in Ardından)’ / ‘Patience’ (After Sebald)

Keş!f eğer sıradışı bir yolculuğa dönüşür, ve siz onu kağıt kadar ‘Sabır’lı bir nesne ile buluşturmak isterseniz,  ve kitabınız izinden bir yolculuk, size eşlik eden görüntüler ile görme ufkunuzu aydınlatan bir görsel şölene dönüşürse?

' In August 1992, when the dog days were drawing to an end, I set off to walk the county of Suffolk, in the hope of dispelling the emptiness that takes hold of me whenever I have completed a long stint of work. And in fact my hope was realized, up to a point; for I have seldom felt so carefree as I did then, walking for hours in the day through the thinly populated countryside, which stretches inland from the coast. I wonder now, however, whether there might be something in the old superstition that certain ailments of the spirit and of the body are particularly likely to beset us under the sign of the Dog Star. At all events, in retrospect I became preoccupied not only with the unaccustomed sense of freedom but also with the paralysing horror that had come over me at various times when confronted with the traces of destruction, reaching far back into the past, that were evident even in that remote place. Perhaps it was because of this that, a year to the day after I began my tour, I was taken into hospital in Norwich in a state of almost total immobility. It was then that I began in my thoughts to write these pages. '

- WG Sebald, The Rings of Saturn, açılış paragrafı.

 ‘Sebald’ın Ardından’ okuma fikrini fikir kadar mahrem bir bakış açısı ile bir bakma eylemine dönüştüren yönetmen Grant Gee tarafından beyaz perdeye aktarılmış nefes kesen bir yapıt.

Okuyanını derinden etkileyen W.G. Sebald’ın 3. Kitabı ‘Satürn’ün Halkaları’ (The Rings of Saturn) iki kelimeyle ‘Çarpıcı’ ve ‘Şaşılası’ olarak yorumlanabilir. ‘Sabır  (Sebald’in Ardından) filminde, Sebald’in kitabının anahtar kelimeleri farklı alanlardan Sebald’ın hayranları olarak, Andrew Motion, Adam Phillips ve Tacita Dean gibi günümüz çağdaş sanatçıları tarafından, hayranlarının yazarı algılama biçimi ile bir yolculuk, görsel bir izdüşüm halinde ufkumuza yeni bir halka ekliyor. Renkli ve siyah beyaz görüntülerin takip ettiği film,  genç yaşına rağmen bir trafik kazasındaki ölümü, kitabındaki sıradışı yolculuğun halkaların etrafında bir yol kenarında sona ermesiyle bitiyor.  Suffolk’un tabiatında başlayan ve  dünya üzerinde birçok noktaya yapılan birçok sıradışı yürüyüş ve bu yürüyüşün detaylarıyla şekillenen belge-anlatı tadında kitap, vatanından, dilinden, ve adından koparılan bir öksüzün bir parçaya, bir toprağa ait olma-olamama , ait hissetme-hissedememe duygularıyla harmanlanan ‘Satürn’ün Halkaları’, yönetmeni Grant Gee tarafından izleyicisinide tıpkı Sebald okuyucuları gibi toplumun belleği olmaya davet ediyor. 

‘Sabır  (Sebald’in Ardından)’ filmi British Council işbirliğinde 2011 New York, Vancouver, CPH:DOX, Rotterdam gibi festivallerin ardından !f İstanbul Uluslararası Bağımsız Filmler Festivali ile sinemaseverle buluştu. Metinsel hazzın peşinde  koşan bir yolculuk olan ‘Sabır  (Sebald’in Ardından)’ filmini izleyicisiyle buluşturan, 70.000 kişilik izleyici kitlesiyle kültür sanat camiasının yakından takip ettiği, dünyanın her yanından farklı bakışlarını sinemaseverlerle buluşturan !f İstanbul Uluslararası Bağımsız Filmler Festivaline teşekkürü borç biliriz. Geçmişin izlerini süpüren Sebald’a eşlik eden izleyici, toprak, aitlik gibi yazarın algılama biçimleriyle insan elinin değdiği yıkımlara ve yokluşlara bir dokunuş, doğanın ve kültürün neden olduğu yıkımların tarihteki etkilerine bir bakış atarken,  tanık olan geçmişin gerçek ile yaşantının metin aralarıyla harmanlanmış bir yolculuğun fitilini de kendi içinde  ateşlemiş oluyor.    

Klasik Keyfiler / Argos in Cappadocia

Zaman zaman ruh sızıntıya uğrar çatlağından, susadıkça daha da büyür o sızıntı. Saç tellerimize dokunur hayat, ürpertir, ürperir kabuğumuz. Sonra biraz sessizleşir odaları evimizin, bekler kulaklarımız o müziği...

Alışılmışın dışında gelir sesler, alışılmışın dışında mekanlarla. Keşişler ve rahipler bilemez 1500 yıl öncesinden, İpek yolu üzerinde deve kervanlarının konakladığı, Kapadokya' nın kalbi beziryağı üretilen Bezirhane'nin muhteşem akustiği ile Klasik Keyifler' e konuk olacağını. 

Büyüleyici, iki dev kubbeli bu yapının olağanüstü akustiğiyle buluşan ve mest olan müzik severler 12 Temmuz Salı akşamı müzik yaşamına 1984 yılında Hacettepe Üniversitesi Devlet Konservatuarı'nda başlayan, 1997 yılında asistanlık bursu ile ABD Louisiana Eyalet üniversitesi'nde Yüksek Lisans derecesini, 2003 yılında da yine asistanlık bursu ile ABD Florida Eyalet Üniversitesi' nde Müzik Doktorasını tamalayan Ozan Tunca'yı "Özgür Çello" ile alkışladı.

"Devrimler ve Fanteziler" ile 19 Temmuz Salı akşamı Ellen Jewett ve Özcan Ulucan kemanları ile Özgür Aydın ve piyanosuna eşlik ettiler. Ardından 30 Temmuz Cumartesi akşamı La Mer Yaylı Dörtlüsü " Hayat Zor ve Zalim " dedi bizlere. 

Temmuz ve Ağustos ayları boyunca sızıntıda hayatlarımıza bir ton renk katan Oda Müziği , Keşişlerin ve Rahiplerin evi; sanatçılar için birer sığınak, müzikseverler için ruhlarının okşandığı, hangi yöne gitmeleri gerektiğini gösteren bir pusula niteliğinde Bezirhane' de Klasik Keyifler'e ev sahipliği yapıyor.

Çıkmazlarımıza virgülü koyan bu klasikler ve keyifler atmosferin dışından, dilsizlikten, sözsüzlükten tüm zenginliklere açılan bir kapı gibi Klasik Keyifler Oda Müziği Şenliği,  Argos in Cappadocia' da.

DENGENİN NİZAMSIZLIĞI / Mimarlık ve Denge

Denge, muhteşem bir puzzle gibidir, sayıların anakarası, matematiğin nizamsızlığa bir selamıdır adeta ve denge bu muhteşemliği bağımlı öğeleri ile yaratır, sunar bizlere.

Mimarlıkta denge, simetrik ya da asimetrik olsun, tasarımcısı her zaman işaretleri mimarinin izdüşümü haline getirir ve kullanır bu dengeyi. Kimi zaman denge malzemenin formu ile çıkar karşımıza, kimi zaman ise malzeme mimarlığın dengesi haline gelir. Mesela cam yakın yüzyıllarda belirli boşlukları kapatan, ören bir malzeme iken; günümüzde camın mimarideki kullanım dili değişti, üstün mühendislik teknikleri ile de gelişti diyebiliriz.

Bir binayı düşündüğümüz zaman; binayı tasarlayan mimarı binayı inşa eden kapsamlı bir mühendis gibi düşünebiliriz. Uluslar arası üne sahip Santiago Calatrava Valls, bu anlamda aklımıza gelecek ilk isimlerdendir. Mimarlığının yanında inşaat mühendisi olan Calatrava, Kanada’nın Calgary kenti için tasarladığı Barış Köprüsü’ nde ( Peace Bridge ), tasarımın bütünlüğünü “hem işlevsel hem de güzel bir strüktür” olarak nitelediği, kullanıcıyı her türlü doğa şartlarından koruyacak olan üstü kapalı bu köprü, tasarımı ile doğanın içinde yaratılmış bir nizamsızlığa işaret niteliğinde. Tasarımcı,  bu muhteşem puzzle’ın içinde tasarımdaki dengeyi tasarım ile beraber çalışan doğa gibi, yapının çevresi ile ilişkisi gibi önemli kriterleri, bağımlı öğeleri adeta ikinci plana atmıştır.

Bow nehrinin yanı başında uzanan burgulu, kapalı çelik çerçeve ve köprüye giydirilen yüzeydeki beton kullanımı ile Barış Köprüsü, Calatrava’nın teknolojiyi tasarımın merkezine aldığı en uç örneği niteliğinde. Barış köprüsü, mimaride dengeyi sorgulatırken bizlere; en teknolojik olanın doğa ile uyumunu, teknolojinin doğa ile uyumunu da düşündürtmüş oluyor aynı zamanda.

Sorma gereği doğuyor: Karakterli bir tasarım, muhteşem bir puzzle olan doğanın hangi parçası olmalı?

Murathan Mungan / Öteki Dünyalar

Kendi ezberini bozmayı sever Murathan Mungan tıpkı son kitabında yaptığı gibi. Doğru anlaşılmış olarak okuru ile buluştuğuna sevinçli, ayağının tozu ile 16. İzmir Kitap fuarinda gerçekleşen  ‘Öteki Dünyalar’ adlı söyleşisinde edebiyattaki temel meselesini ve daha birçok konuyu konuştu Mungan okurları ile.

Adı Yerküre olan bir gezegenden, en büyük karaparçası sayılan anakaradan aldı okurunu Mungan, hayatı, tabiatı, varoluşu şiir ile anlatan diline götürdü. Kendi hayat işaretlerinden bahsetti, ‘İşaret izdüşümdür.’diye de eklemeden geçmedi. O kadar içtendi ki konuşması, hayatı güzelleştiren şeyin sadece süprizler olduğunun altını çizdi ve ekledi: Temel meselem teknisyenlik ve şamanistik yanımı birleştirmek. Doğu ve Batı yokmuş gibi yapamam. Eğer böyle bir yanınız yok ise; bu tür bir yazın çıkamaz ortaya.’

Sait Faik Abasıyanık’tan sohbet açan Mungan yazarlık mesleğini tanımlayıverdi okuruna:

‘Sait Faik’e polisler sormuş:Mesleğiniz nedir?, diye.

Cevap vermiş sait Faik: Yazar

Polisler bu cevabın üstüne sormuş:Yazarlık ne zaman meslek oldu?, diye.

Yazarlık bir meslek değildir, dedi Murathan Mungan bu kısa öykünün ardından. Yazarlık öğretilemez çünkü, diye de ekledi.

“Okur kendi yazarlık deneyimi ile bana gelir.Tıpkı ‘Şairin Romanı’ndaki gibi kitaplarımda metin içi şakalar ve göndermeler yaparım ve bu göndermeleri bilmeyen okurun tadının kaçmaması gerekir.Asıl mesele dil olan edebiyatta dil başka dillere aktarılamaz.Dili çeviremezsiniz.Ancak konuyu aktarabilirsiniz.Temel işiniz dil olmalı edebiyatta.Bir yazar olarak diliniz çok iyi olmalı.Türkiye’de hemen hemen her alanda herkes sahip oldukları için övülür.Halbuki ben bir yazarım, tabiî ki işim iyi yazmak olmalı, bu övünülecek bir şey olamaz. Kitap bir haz nesnesidir aynı zamanda.Ben eğer Halid Ziya Uşaklıgil’in kitabını bir daha okuma ihtiyacı hissediyorsam; kitabı bilmediğimden değil, onu tekrar okuma özlemimdendir. Bir kitabı gözlerimiz ile değil hayatımız ile okuruz. Soruyorum kendime “Peki ben gerçekten ne yapmak istiyorum okuyucu ile? . Ben okuyucuya bir iç güç kazandırma niyetindeyim. Başkalarına katlanma gücü kazandırmak… aynı takvim yapraklarını kopardığım insanlar benim yazdığım sayfalara dokunma ihtiyacı hissediyorsa devam etmeliyim yazmaya. Okuyucuyu ve kendimi kandırmalıyım yazdıklarım ile. Başkalarına katlanma gücünü böylelikle kazandırabilirim okuruma. Aşk mesela; aşk da bir aldanma sanatı değil midir! Yaşamın içinde katlanma-dayanma-aşma gücü veren şey aldığımız yoldur aynı zamanda. Her yol bir gün biter ve biz bazı duyguları sonradan öğreniriz. Mesela merhameti sonradan öğreniriz. Çocuklar zalimdir. Mesela “Paranın Cinleri” çocukluğumun kitabıdır. Benim başkalarını kandırma aslında kendimi kandırma biçimimdir ve bizi biz yapan red edişlerimizdir, kabul edişlerimiz değil.70’li yıllarda edebiyat ve sanat siyaset ile biçimleniyordu. Şimdi başka bir çağ başladı. Edebiyat kendi edebiyat meselesi ile ilgileniyor. Edebiyatın zamanı 19. Yüzyılın ritmi ile başlıyor. Benim için ne kadar okur var ise o kadar kitap vardır. Ben din ile yazarım ve inanırım ki dinler tasavvuf ile başlar.Mesela 20’li yaşlarımda Oktay Rıfat’ı pek zevk vermezdi bana. Rıfat’ı anlayabilmek için 30’lu yaşlarımı bekledim. “ Şairin Romanı” bir büyüme kitabı ve ben büyümeyi okurlarımdan öğrenirim. Eleştiriden hoşlanmam mesela ama ondan yararlanırım. Eleştiri yaralanmak içinidir.Edebiyat ile geçinmemde bana en çok ourum yardım etti ve bu yüzden en çok okurumdan korkarım ben ve ben aferin budalası bir çocuktum. Bana çok çalışkansınız, derler ama sizler de çok tembelsiniz. Bana göre üretkenlik ile çalışkanlık arasında bir kalite köprüsü vardır.”

Son kitabı “Şairin Romanı” ‘nda Mungan, bir sözcüğü ve onun yan anlamlarını çıkararak kendi ezberini bozmayı bir kez daha başardı.Kitaptan çıkarılan o sözcüğü bir yerde kullanan Mungan, kitabının çıkmasından birkaç gün sonra bir imza gününde bir okuru tarafından bu bahsi geçen sözcüğün bulunmasını bir çocuk sevinci ile anlattı “Öteki Dünyalar” söyelişisinde ve ekledi:

“Bir okur bana geldi ve ekledi Bu o sözcük müdür?, diye. Bulmuştu.Ben de kitabını o sözcük ile imzaladım. Umarım bir gün kapınız bana çıkar.”

“Yoğurtistan:Web’de 3 Boyutlu Bir Yaşam“

21. yüzyılın devrimi teknoloji  hayatımızın her anına bu kadar hakim iken, teknoloji ile birleşen her dinamik de kendi içinde bir evrime giriyor diyebiliriz. Teknoloji sayesinde oyuncak gibi banyolardan, teknoloji ile beslenen heykellere kadar her alanda yenilik yaratmak mümkün. Cemil Türün ise bahsi geçen teknolojiyi yaratıcı bir ruhla yorumlamayı başarmış ender isimlerden biri.

Bilginin hayati önem taşıdığı günümüz çağında bir örnek olarak, içinde bulunduğu sektöre konuk oyuncu olmak yerine, ”katılımcı” olmayı tercih eden Yoğurt Bilgi Teknolojileri’nin kurucusu ve genel müdürü Cemil Türün, “Yoğurtistan: Web’de 3 Boyutlu Bir Yaşam“ konu başlıklı sunumu ile İzmir Ekonomi Üniversitesi’nde Güzel Sanatlar Fakültesi İç Mimarlık ve Çevre Tasarımı ve Görsel İletişim Tasarımı öğrencileri ile buluştu.“Yoğurtistan: Web’de 3 Boyutlu Bir Yaşam“ konu başlıklı sunumundan önce Türün ile 1967 yılında üretilen ilk araba olma özelliğine sahip Anadol’un Türkiye’deki üretimi ve ilk defa yerli motor üretilmesine Anadol deneyiminin katkısı gibi pek çok konu üstüne keyifli bir röportaj gerçekleştirdik.

Öncelikle kendisine yönelttiğimiz “Siz kendinizi ülkenizde "Anadol deneyimi" diye bilinen yerli otomobil üretme macerasının bir benzerini yaşıyor gibi görüyorsunuz. Peki bu bağdaştırmayı oyunun mutfağında olan biri olarak anlatabilir misiniz?” sorusuna “Bir ülkenin kalkınmasında bazı sanayi dalları önemli birer kilit durumunda oluyor. Otomotiv bu kilitlerden belki de en önemlisi. Otomobil endüstrisi kendisinin yanında demir çelik endüstrisini de geliştiriyor ve bir sürü başka yan dalı buna tasarım da dahil olmak üzere ileri seviyeye götürüyor” yanıtını veren Türün ekliyor;

 “Anadol gerçekten yerli bir otomobil yapalım diye çıkılan bir sürece sahip ve bu sürecin sonunda Koç ailesi ne yazık ki yerli araba üretiminden vazgeçiyor. Yerli otomobil yapmaya devam etmek yerine Ford Taunus ithal ediliyor. Bu arada mesela Anadol'un bir yan ürünü olarak tekne yapımında kullanılan fiber maddesinin işlenmesi know-how'ı Türkiye’de kalıyor ve Anadol'da çalışıp da bu üretimi öğrenmiş kişiler şu anda fiber hücumbot ve hızlı tekne üretiyorlar.

Bunun yanında birçok yan sanayi de üretilmeden kaybedilmiş durumda. Bunlardan birisi de motor, otomobilin bir parçası belki. Lafın kısası; Türkiye maalesef motor üretimi yapamayan bir ülke. Bu ciddi bir eksiklik. Biz yerli bir bilgisayar oyunu yapmaya kalktığımızda da durum Anadol deneyimini andırıyordu. Bilgisayar oyunları 90’lı yıllardan sonra gerek ciro gerek yapımında ihtiyaç duyulan bilgi birikimi (know-how) açısından otomobil kadar önemli bir sanayi dalı haline geldi. Biz bunun bilincindeydik ve 2005 yılında Pusu adlı ilk oyunumuzu üretirken oyunun motorunu bu bilinç ile kendimiz yaptık. Bugün oyun sanayiinde bir iddia ortaya koyabiliyorsak, bu Pusu'da yerli motor kullanmamızdandır.”

Türkiye’deki kısır ve yetersiz oyun sektörüne orijinal örnekler gösterebilmek amacıyla Pusu oyununu ile sektöre giriş yapan Türün’e gerçekleştirmek istediği bir düşten yola çıkarak Orhan Pamuk’un “Benim Adım Kırmızı” romanını soruyoruz. 

“Kırmızının dile getirilip görselleştirilmesi fikrini görselliği ile de farklılaşabileceğine inandığım bir roman “Benim Adım Kırmızı”. Bir romanın oyun haline getirilmesi fikri, filmleştirilmesi fikrine ağır basar çünkü roman farklı bir dünya sunar okuyucusuna ve bu dünya her okuyucu için değişir. Bilgisayar oyununda da oyuncunun aynı olay dizisini bir ölünün gözünden oynayabilecekleri fikri beni bu kitabı oyunlaştırma isteğine yöneltti diyebilirim” diyen Türün,  yatırımlarını genç beyinlere yapmanın sonuç açısından daha iyi ürünler vereceğine inandığını dile getiriyor.

“ Second Life” adlı oyun ile interaktif bir ağ olan Facebook arasında bir konuma sahip olan Yoğurtistan adlı sanal dünya projesinin kurucusu Türün, bugünlerde tamamen bu projenin heyecanı içinde diyebiliriz. Genel hatları ile projeden bahseden Türün, 3. boyutun bu proje için büyük önem taşıdığını dile getiriyor. Dijital içeriğin önemine değinenTürün, bu uygulamada yazılı dökümanlar, filmler, diziler, 3 boyutlu sanal mekanların olacağının yanı sıra bir şeyin daha altını çiziyor ve ekliyor;

“Para, dijital bir içeriktir, çünkü yapılan işlemin hiçbir nesnel karşılığı yok. Oysa ki para gündelik hayatta böyle algılanmıyor. Mesela telefonda yapılan bir görüşme de bahsettiğim dijital içerik olan parayı işin içine sokuyor: Kontör denilen şey de bir dijital paraydı, dijital içerikti.

Çok radikal bir olay var karşımızda, çünkü örneğin oyun, film, müzik söz konusu olunca ortada üretilen bir eser var. Şarkı, hiçbir fiziki forma girmeden, nesneleşmeden dinleyicisine ulaşıyor. Hiç nesne yüzü görmüyor, kasede ya da CD'ye kaydedilmeden kulağınıza ulaşıyor. Karşılığı da "sanal para" olarak yani mesela Facebook Credits denilen para ile ödenecek. Sanatçı, bu sayede kaset, CD gibi bir ortam kullanmadan eserini sizlerle paylaşabilecek ve karşılığını alabilecek. İlginçtir, Türkiye’de sanal paranın 12 yıldır çalışan bir kanunu var. Markalar, 3 boyutlu dükkan ile sanal ortamda ürünlerini satmak istiyor. Sinemalar biletlerini 3 boyutlu ortamdan satmaya hazırlar.”

“Büyük markalar  geliştirdiğimiz 3 boyutlu uygulama için bunu ilk elden reklam veya promosyon olarak algılarken, küçük yatırımcılar bu uygulamaya yatırım gözü ile bakıyor” diyen Türün; yerli üretim oyun motoru kullanma fikrinin uzun vadede getirileri olduğuna inandığını sözlerine ekliyor.

Tasarımın yaratıcılık ile bütünleştiği, günümüz insanını kuşatan teknolojiyi farklı disiplinler ile buluşturan Türün, Türkiye’de 12 yıldır sanal paranın çalışan bir kanunu var, diyerek tasarlanan ürünün kendini ortaya koyabilmesi için seri üretimin fikri haklarından sonuna kadar yararlanmanın önemine işaret ediyor. Tüketim insanının teknoloji ile kurduğu duygusal bağdan yola çıkarak kurumsal kimliklere kendilerini 3 boyutlu bir ortamda gösterebilme şansı sunan Türün, teknolojiyi yaratıcı fikirleri ile yorumluyor, iğne ile kuyu kazar gibi lansmanını yapmaya hazırlandığı  yeni projesi ile Web’de 3 Boyutlu Bir Yaşam’ın kapılarını bizlere açmaya hazırlanıyor.

                                                                                  

Photos by Aylin Karaman

SANMAK VE SUNMAK

Git ve kullan o övgüyü,  gerçek bilgelik dediğimiz deli bozması övgüyü.Sunmak ve sanmak arasındaki o ince çizgiye yat, uzan boylu boyunca yatayda ve girsin ufkuna  kendi kendine sunulmuş övgüler.

Sanmak fikrini konuşturmak, övgünün egemen olduğu savaşta ya da barışta, söz de ya da çizgide sunuşun içimizi dağlaması ile olgunlaşır.İnsan gözünün görebildiği; onu görünür kılabildiğimiz ölçüde vardır.Optik kusurlarımız, görüntüyü görünür kılabilme kimyamız ile gelişme gösterir ki;karanlık bir kutu gibi inşa etmek yaşamımızın mimarisini, fotoğrafçılığın kendine özgü ışıkla yazma fikrine ters düşmektedir.  Sandığımız kendi ellerimiz ile inşa ettiğimiz hayatın bir ışıklı levha olduğu fikri kabul edilebilir değildir. Mimarinin resmedilişi de böyledir,bir ayna resminin tersi görüntüsü.

Bir insana ait ilk fotoğraf; Louis Daguerre, 1839 yılının başlarında basmıştır parmağını deklanşöre.Sakince verilmiş bir karar gibi kalabalık bir sokağın canlı resmi, fotoğrafın çekim süresi olan 10 dakikaya yetişememiş;trafiğin akışı fotoğrafta yazılabilmek için fazla hızlı kalmıştır.Ayakkabısını fotoğrafta görünecek kadar cilalatan bir gölge fotoğraftaki tek istisnadır. Tıpkı insana ait ilk fotoğraf gibi, insanoğlunun mimariyi resmetme isteği de ayakkabısını cilalatan bir gölgeden ileri gidemez.Mimari fotoğrafçılıkta da, Erasmus’un “Deliliğe Övgü” adlı kitabında da “Nasılsa deliye her şeyi konuşmak serbest” dediği gibi, olmayanı varmış gibi gösterme çabası, Deli’nin her şeyi konuşma özgürlüğüne benzer.Tüm resim boyunca konuşur övgü, sunuş ile sanarız var olmayanı.

TED, Paylaşmaya Değer Fikirler

      Tutsak olduğum fikirlerden azad edeceklerime kadar hepsini aydınlatmak, bilinir kılmak istiyorum. Dünyamı değiştirebilecek, dünyamı zenginleştirebilecek gelenekleri yıkan yenilikçi, insanlara ihtiyacım var, ihtiyacımız var.


     TED, imdadınıza yetişip farklı alanlara ait önemli düşünce biçimlerini keşfedip kendi yaşamınıza ve iş hayatınıza uyarlayabileceğiniz bir merkez.  Teknoloji, tasarım ve eğlence konularını harmanlayarak sonsuz  bilginin olağanüstü bir kısmından bir lokma da izleyicisine sunuyor cürretkarca. Konuşmacıların bazıları dünyanın önde gelen şirketlerinde yönetici ya da bu şirketlerin en beğenilen ürünlerinin tasarımcısı veya dünyayı değiştiren ürünleri ortaya koyarak çığır açan araçlar yaratanlar...1984’te kâr amacı güden bir kurum olarak kurulan TED, 2001’de daha iyi bir dünya yaratmak amacıyla fikirleri güçlendirmeye çalışan Chris Anderson’un özel vakfına satıldı. O tarihten bu yana TED, içeriğini online olarak ücretsiz kullanıma sunmaktadır. 


    Dehlizlerimizde gün ışığı görmeyi bekleyen sayısız sorulardan bazıları TED' de izlediğim 18 dakikalık konuşmalar ile aydınlanmak için gün yüzüne çıktı. George Whitesides yaptığı konuşmada dedi ki; Basitliğin bir diğer sınıfı vardır. İşleyişte basit, ama  yapılışlarıyla o kadar basit olmayan basitlik, basitlik midir? Basitliği gördüğümüzde tanıyabiliriz...Soru sorduğumuz da tek sorunun içinde  aslında bir çok farklı anlamlar barındıran aynı kelimeler ile bir çok sorunun olması...Basitlik, tahmin edilebilir ve ucuz olmalıdır.İşlevi olmalıdır(Yüksek performans, düşük maliyet). Hizmet potansiyeli olmalı, en önemlisi de istiflenebilmeli!


   Sonrasında konuşmasını önemli iki isim ile kapattı: Einsetien ve Saint Exupery.


  "Her şey mümkün olduğunca basit yapılmalıdır ama daha basit değil"


  "Tasarımda mükemmele ulaştığınızda, ekleyecek bir şey olmadığında değil, çıkarılacak bir şey olmadığında anlarsınız."




  Adını hatırlayamadığım bir diğer konuşmacı da Çizgisellik fikri'nden bahsetti konuşmasında. Ruhlarımızı beslemekten bahsetti ve ekledi: Bir yerden başlarsın, bir yolu takip edersin. Doğru yolu takip edersen hayatını iyi bir yola oturtursun ama hayat çizgisel değil, organiktir...Simbiyotik olarak yeteneğimizi ortaya çıkaran olay ve durumlara göre oluştururuz. Bence dünya üstünde ne kadar yetenekli insan var değil de kaç çeşit yeteneğe sahip insan var diye sormalıyız.


  Sordum ben de kendime tüm bu aydınlatıcı fikirlerden sonra azad edilirsem, ötelenir miyim? diye. Bütün bilgilerin bir birine bağlı olduğu bir yerde cevap vermek için acele etmemek gerekir diye düşünüyorum. TED' e biraz daha göz atmalı, biraz daha paylaşmalı, anlatmalı ve dinlemeliyiz. TED, Hayatımızda Bir Geri Al, Tuşu,olmalı mı?Bence olmalı...

“Hüseyin Çağlayan: 1994-2010” / İstanbul Modern

Bir dünyanın içinde var olan ve diğer hayatlara bağlanan öngörüye sahip seçkin isimlerden biri onunkisi. Onun bu yaratıcı yaklaşımı ve öngörüsü, kucaklar dolusu hikaye ve kahramanları ile hep sahnede, spot ışıkları altında olmaya gönüllü sanki. 



Çağdaş sanatın en önemli temsilcisi diye çağrılıyor Hüseyin Çağlayan. Mimari, felsefe, bilim, tarih, antropoloji, biyoloji ve teknolojiden esinlenen Çağlayan`ın genetik, teknolojik ilerleme, yer değiştirme, göçmenlik ve kültürel kimlik gibi konulara bakışı son 16 yılda ürettiği çalışmaların bir seçkisi `Hüseyin Çağlayan: 1994-2010` başlıklı sergiyle İstanbul Modern' de görülebilecek. 

Türkiye’deki en kapsamlı sergisi İstanbul 2010 Avrupa Kültür Başkenti programı kapsamında İstanbul Modern' de Hüseyin Çağlayan, İstanbul Modern Yönetim Kurulu Başkanı Oya Eczacıbaşı, İstanbul 2010 Avrupa Kültür Başkenti Ajansı Genel Sekreteri Yılmaz Kurt ve İstanbul Hazır Giyim ve Konfeksiyon İhracatçıları Birliği (İHKİB) Yönetim Kurulu Başkanı Hikmet Tanrıverdi birer konuşma yaparak açıldı. Daha önce Londra Tasarım Müzesi ve Tokyo Çağdaş Sanat Müzesi`nde sergilenen, küratörlüğünü Donna Loveday`in yaptığı sergide Hüseyin Çağlayan’ın 1994 ile 2010 yılları arasında ürettiği moda koleksiyonları, enstalasyonları ve filmleri kişisel ve kültürel kimliği ile sanatseverleri doyurmayı başarıyor.



Bir seçkisi niteliğini taşıyan “Hüseyin Çağlayan: 1994-2010” başlıklı sergi ile Hüseyin Çağlayan'ın kırılma noktaları, 15 Temmuz-24 Ekim tarihleri arasında İstanbul Tekstil ve Konfeksiyon İhracatçı Birlikleri’nin (İTKİB) organizasyonu ve İstanbul 2010 Avrupa Kültür Başkenti Ajansı’nın katkılarıyla, İstanbul Fashion Week 2010, İstanbul Moda Akademisi(IMA), İstanbul Modern ile Londra Tasarım Müzesi işbirliğiyle sanatseverlerin beğenisine sunuluyor.

Elif ŞAFAK ile Edebeiyat Üzerine / Univers15

  Elif Şafak ile edebiyat üzerine

Türk edebiyatında hep çok tartışılan, eleştirilen ve okunan isimlerden biri oldu Elif Şafak. Çok karakterli romanları, çok yönlü bakış açıları ve farklı temaları ile Türk edebiyatında silinmez bir iz bırakan Elif Şafak’ın işte içtenlikle cevapladığı sorular.




ODTÜ Uluslararası İlişkiler Bölümü mezunusunuz. Yüksek lisansınızı aynı üniversitede Kadın Çalışmaları Bölümü’nde yaptınız ve ODTÜ Siyaset Bilimi bölümünde “Türk Modernleşmesinin Kadın Prototipleri ve Marjinaliteye Tahammül Sınırları” üzerine doktoranızı tamamladınız. İslamiyet, kadın ve mistisizm hakkındaki “Bektaşi ve Mevlevi düşüncesinde kadınsılık-döngüsellik” adlı yüksek lisans teziniz, ilk öykü kitabınız “Kem Gözlere Anadolu” ve ilk romanınız “Pinhan”ı ve saymakla bitmeyen diğer başarılarınız...Tüm bunlar okuyucularınıza yansıyanlar aslında. Siz kendi içinizdeki Elif Şafak’tan biraz bahsedebilir misiniz?


Elif Şafak: Kendi içimdeki Elif değil de Elifler demeyi tercih ederim galiba. Bence insan zaten çok başlı, çok sesli bir varlık. Hepimizin içinde çelişkili sesler var. Ben kendi içimdeki seslerden en çok Siyah Süt’te bahsettim aslında. Orada içimdeki altı ayrı kadını, yarı mizah yarı ironi yüklü bir dille ifşa ettim. Benim için özel bir kitaptır Siyah Süt. Tek otobiyografik eserim. Onun dışında yazdığım her kitap hep hayal ürünüdür. Ama Siyah Süt’te kendimden yola çıkarak yazdım.




“Önce yüzlerini unuturuz sevdiklerimizin. En çok yüzümüzün unutulmasından endişe ettiğimiz halde” (Med-Cezir, s.163) diyorsunuz bir kitabınızda. Unutulmak sizce romanlarınızdaki kahramanların biraz gerisinde kalmak mıdır sizin için, yoksa kahramanlarınızı kendi analitiğinize oturtup içinde saklanacağınız ama sizden de parçalar taşıyan kendi kahramanlarımızı yaratmakta mıdır?


Unutmak, hafızanın bahar temizliğidir. Nasıl ki her bahar bir büyük temizlik yapıyorsak evlerimizde, hayatımızda da öyle dönüm noktaları oluyor ki hafızada temizlik yapıp, unutuyoruz. Bunun belli bir dengesi var. O dengeyi bozmamak kaydıyla gerekli, anlaşılır bir şey.




1971 yılında Strazburg’da doğmuş biri olarak Türkçe’nin iyi kullanılabileneceğini, akıcı bir dil ile anlatılmak isteneni kelime oyunları içinde okuyucuya yaşatıyorsunuz adeta. Bir Türk yazar olarak siz Türkiye’de edebiyatı nerede görüyorsunuz?


Bizde romancılıkta dil şiire kıyasla ihmal edilmiştir. Romanda hep ne anlattığınız önemsenir. Nasıl anlattığınız değil. Ben ise ne anlattığım kadar nasıl anlattığımı da önemsiyorum. Türkiye’de son derece zengin bir edebi birikim olduğunu ve gayet samimi ve güzel bir edebiyat okuru olduğunu düşünüyorum. Okura derin inancım var.




Cinsel kimliklerimiz bizi kadın ve erkek yapan birer kod gibi. Bir romancı olarak Türkiye’nin yarası haline gelen kadın sorunsalını siz nasıl değerlendiriyorsunuz? Sizce iyi bir edebiyatçı olmak kadın ve erkek kimliklerin ötesine geçip, ipi doğru yerinden düğümlemek gibi edebiyatı da bu sorunsala bağlamayı mı gerektirir?


Kadın meselesi benim çok önem verdiğim bir konu. Ben de tek başına dul bir anne tarafından büyütüldüm. Bu konuya duyarlılıklarım erken gelişti. Ataerkil tek seferde analiz edilebilecek bir sistem değil, daha karmaşık. Ataerkil bir toplumda, bedeniyle değil de beyniyle var olmaya çalışan bir kadın kendini hep “ciddi” görünmek mecburiyetinde hissediyor. Kadın yazarların benzer çelişkilerle ömürlerinin bir döneminde yüzleştiğini düşünüyorum. Bunlar, yazıya dökülmesi çok kolay şeyler değil. Bir de tabii yazı dünyası, çok erkeksi bir dünya. Onun içinde olan kadınlar bir takım stratejiler geliştiriyorlar… “Kadınca meseleler” sanki o entelektüel dünyaya çok da yakışır konular değilmiş gibi. Böyle bir ön yargı olduğunu düşünüyorum.




Son romanınız “Aşk” hem aşkın taşkınlığını hem de ruhun dinginliğini yansıtan bir roman. Aşk’ ı yazma sürecinizden bahsedebilir misiniz?


Benim tasavvufuma ilgim bundan on beş sene evvel başladı. O günden bu güne, kendimce adım adım mevsimlerden geçtim. Hem Hazreti Mevlana’ya hem Tebriz’in Güneşi Şems’e derin hürmetim var. Mevlana görece daha iyi biliniyor ama Şems pek bilinmiyor. Halbuki o muazzam bir cevher. Onu anlamadan Mevlana’yı anlamak mümkün mü? Et ile tırnak gibiler. Ama bir o kadar da farklılar aslında. Ben o ilahi bağı anlatmak istedim. Kitapevi sahiplerinden işitiyorum. Aşk’ı okuduktan sonra Mesneviyi okumak isteyenler artmış. Bir de “Şems hakkında başka kitap var mı?” diye soranlar çok oluyormuş. Bunlar beni mutlu ediyor.




Mevlana ve Tebrizli Şems’in hikâyesi birçok kez farklı biçimlerde yorumlandı. Siz ortaya koyduğunuz kendi yorumunuzu diğerleriyle karşılaştıracak olursanız sizin yorumunuz buhikâyenin hangi noktalarına odaklanmıştır?


Benim yorumum “aşk”a odaklandı. Çıkış noktam da aşk idi, varış noktam da. Ve bence aslında hepimiz aşka özlem duyuyoruz. Yüreğimizin derininde bir yerde hepimiz aslında bir eksiklik duygusuyla yaşıyoruz. Romanda Şems diyor ki: Her birimiz tamamlanmamış bir sanat eseriyiz. Ömrü hayatımız tamamlanmaya çalışmakla geçiyor. Bizi tamamlayacak, bütünleyecek tek bir şey var. O da aşk!
Birden fazla dil ve birden fazla kültür size yakışan bir zincir gibi adeta. Sufizm felsefesi sizi ve yaşamınızı nasıl yönlendirdi?
Sufizm benim için entelektüel bir ilgi değil. Belki seneler evvel öyleydi. Ama zamanla akıldan kalbe indi. Bu konuda konuşmakta zorlanıyorum. Ama yazarken kalemime şekil veriyor, onu biliyorum.




Tarihin belleğini; maziye gömülen sırları sakladığınız bir yer gibi İstanbul. İstanbul’ a romanlarınızın başkahramanlarını kıskandıracak derecede bağlı olan tutkunuz nereden geliyor?


Elbette tasavvuf kadar, onca göçebeliğin bende ve hayatımda izi büyük. İstanbul’a çok aşığım. Ama aynı zamanda başka şehirlerden beslendim. Bilhassa yolculuklardan beslendim. Sırf yollarda olma hali bile bana çok şey kattı. Aslında çoğu romanıma bir şehirde başlayıp başka şehirde tamamlamışımdır.




Uçurtmalar” adlı şiirinizin Teoman’ın çıkan “İnsanlık Halleri” adlı son albümünde yer alması sizin müzik alanında da şarkı sözü yazarı olarak bir yola baş koyduğunuzu gösterir diyebilir miyiz?


Şarkı sözü yazarlığı bana anneliğin getirdiği bir armağan oldu. Çocuklar uyurken, oynarken kısıtlı zamanlarda roman yazamazsınız. Ben de elimde kalem kağıt dolaşırken karalıyorum, tasarlıyorum şarkı sözlerini. Edebiyat ile başka sanat dallarının kesişim noktalarını önemsiyorum. Güzel şeyler üretebildiğim müddetçe şarkı sözü yazmak isterim elbette.


Univers15